dinsdag 22 februari 2011

Het kwintet van René van Delft

De criteria die voor deze rubriek over vijf aan te prijzen boeken gelden, zijn prettig genoeg rijkelijk vaag. Ik maak van de gelegenheid gebruik om niet een top vijf, maar vijf nummers één in zelfverkozen categorieën te presenteren.
                                                  
Categorie: ABSOLUUT ONMISBAAR 
Auteur: God
Titel: De bijbel
Niet alle teksten die zijn ontstaan onder de uiteenlopende pseudoniemen zijn even leesbaar, maar de beste zijn de moeite van het soms even doorbijten waard. Toppers onder de vele stilistische experimenten zijn Genesis en Prediker, maar er is nog veel meer lekkers te vinden. Qua moraal is de schrijver dubieus en verwarrend tegenstrijdig, rating:lectuur voor boven de twaalf, maar noodzakelijk voor enig inzicht in onze cultuur en ons gevoel. Kleurrijk, verrassend en vaak ontroerend goed bedoeld, werkt het bij vlagen als zalf voor de ziel.

Categorie: EENVOUD
Auteur: Marie Kessels
Titel: De god met de gouden ballen
Ware eenvoud is nooit simpel ongecompliceerd of louter afwezigheid van pretentie. Marie Kessels geeft via het raampje van de kiosk waar de ik-figuur appelflappen verkoopt, zicht op het gehele universum in al zijn majesteitelijke raadselachtigheid. De ordening van maandverband en pakjes sigaretten roepen een betoverende spanning op tussen aristotelische systematisering en religieuze mystiek. Alles geeft licht.

Categorie: DIK EN ALLES GOED
Auteur: J.J. Voskuil
Titel: Bij nader inzien
In maar drie romans met veelal korte zinnen heeft Voskuil meer geschreven dan menig schrijver zal durven wensen. Boeken die soms schijnbaar een aaneenschakeling zijn van banale voorvallen als wandelen in de regen of karnemelk kopen, maar die op het tweede gezicht hun dikte waarmaken in een brede omvang van psychologische, historische, humoristische, emotionele, sociale en existentiële dimensies.

Categorie: ECHTE LITERATUUR
Auteur: Gerard Reve
Titel: Nader tot U
Er zijn zo acht titels die we kunnen noemen als ‘beste’ van Reve, afhankelijk van de stemming, maar Nader tot U is een van de eerste daarvan waarin echte literatuur in Nederland eigenlijk pas ontstaat. De combinatie van humor enerzijds en anderzijds het gepolijste besef van het menselijk bestaan in al zijn gruwelijke uitzichtloosheid, angst, kilte en vruchteloos verlangen naar iets hogers, laten de lezer dankbaar zijn dat hij leeft, want anders had hij dit niet kunnen lezen.

Categorie: LEUK
Auteur: Flann O’Brien
Titel: De derde politieman
Het is niet moeilijk om absurde dingen te schrijven. Het is wel moeilijk om absurde dingen te schrijven die achteraf op een bepaalde manier zinnig blijken, die de ernst van het leven raken en op een over de grenzen van betamelijke meligheid heen sleurende manier lollig zijn.
Ook al gaat de hoofdlijn van het verhaal over betrokkenheid bij een moord, terloops houdt de ik-figuur ons, onder andere via uitvoerige voetnoten over de betreffende secundaire literatuur, op de hoogte van zijn studie van de werken van ene De Selby die zich met bijna alles bezighoudt, zelfs met (citaat): ouderdom, liefde, zonde, dood en dergelijke levensvragen meer. Hij besteedt er weliswaar slechts een regel of zes aan, doch dit is te wijten aan de vernietigende stelling dat ze allemaal ‘onnodig’ zijn. Hoe wonderlijk het ook schijnen mag, deze stelling wordt rechtstreeks afgeleid uit zijn ontdekking dat de aarde geenszins een bol is, maar ‘worstvormig’.

Het kwintet van Chris Priestley

Books mean different things at different times, and the effect they have is not always down to their literary merits.  I found it very difficult to list just five books and I could list another five tomorrow that meant as much to me in different ways at other times. But today, these are my five books. . .  

Charles Dickens – A Christmas Carol

I have been re-reading Dickens lately.  This book would probably be on this list whenever I wrote it.  A Christmas Carolwas read to me by a teacher when I was eight or nine.  It had a huge impact on me, not just as literature but in the way it attacks greed and meanness of spirit. The seamless mix of the real and imaginary is wonderful and though – like all Dickens – it can be too sentimental, it is also very dark in places.  And one of the great opening lines of literature too - Marley was dead: to begin with.

Gerald Durrell – My Family and Other Animals

We did this book at school and though my life – like just about everyone else’s I would imagine – was totally unlike the eccentric Durrell family’s, this story of Gerald’s childhood on Corfu in the 1930s evoked memories of my own carefree childhood in Gibraltar where my father, then in the army, was stationed during the 1960s.  I read it to my son a couple of years ago and he loved it too.  It is a very funny book.

John Fowles – The Magus

Fowles seems not to be very highly regarded now, and I have never re-read this book for fear that I might spoil a youthful enthusiasm.  I think I have read all Fowles’ books and The French Lieutenant’s Woman was another I really enjoyed.  But it was The Magus that really grabbed me with its tale of a young teacher lured into a maze of mind games on a Greek Island.  When I was 20 or so I found it absolutely mesmerising.  It may not be the best book I have ever read but it was definitely one of the books that made me want to write.  Every writer wants their reader to be compelled to turn the page, and Fowles certainly did that for me.

Edgar Allen Poe – Collected Tales and Poems

Nothing quite prepares you for the strangeness of Edgar Allan Poe’s stories, but if they grab you – as they did me – then they won’t easily let go. The best of his stories are superb:  William Wilson, The Tell-tale Heart, The Fall of the House of Usher.  They are hallucinogenic and disturbing and absolutely brilliant.  I’m not sure I’ve ever recovered from the effect they had on me when I first read them. Some writers change how you people your imagination.  Poe is one of those writers.

Cormac McCarthy – The Road

I could have put McCarthy’s All the Pretty Horses here on another day, but The Road had a devastating effect on me when I read it recently.  This book shows how vibrant the novel still is.  It is a difficult and emotionally exhausting book to read and I would not advise approaching it without some reserves of joy, but it is a master class in writing and everyone – absolutely everyone - should read it.

Het kwintet van Greetje van den Berg

Als ik lezingen geef, wordt er regelmatig aan me gevraagd of ik alleen maar familieromans lees. Verbazing alom als ik meld dat mijn voorkeur voor boeken heel divers is. Het hoort een beetje bij de vooroordelen over auteurs van familieromans. Als men mij uitnodigt om iets over mijn werk te vertellen, wordt er ook nog altijd een taart in een bloemetjesjurk verwacht: het kledingstuk dat onvermijdelijk bij een familieroman schijnt te horen.
Ik ben zo ongeveer opgegroeid met de familie- en streekroman. In het christelijke gezin waar ik opgroeide, stond weinig anders in de kast. Met dat feit heb ik geen moeite want deze boeken werden wel de aanzet voor mijn plezier in zowel lezen als schrijven.
Vijf boeken op een lijstje zetten, lijkt veel eenvoudiger dan het is. Na rijp beraad heb ik er toch vijf uit weten te kiezen. Ik denk dat je kunt zeggen dat ze mij hebben geïnspireerd en mijn leesgenoegen hebben gestimuleerd.


Het woeden der gehele wereld – Maarten ’t Hart

Jaren later intrigeerden de boeken van Maarten ’t Hart me. Het christelijke deel van Nederland zette zich er zwaar tegen af en dat wekte juist mijn nieuwsgierigheid. Voor mijn allereerste uitzending van een boekenprogramma van de lokale omroep in de Noordoostpolder, interviewde ik Maarten’t Hart telefonisch in 1993. ‘Het woeden der gehele wereld’ was net uitgekomen en met dat boek begon mijn jarenlange liefde voor zijn werk. Zijn aversie tegen het christelijk geloof druipt er met enige regelmaat vanaf. Dat heeft me nooit gechoqueerd, maar wel tot nadenken gestemd. Eerlijkheidshalve moet ik opmerken dat er een moment kwam waarop ik dacht: ‘Daar begint ‘ie weer.’
Ik bewonder zijn gave om literatuur toegankelijk te maken. Ik heb hier ‘Het woeden der gehele wereld’ boven gezet maar in feite had het ook een van z’n andere titels kunnen zijn.


Anne Karenina – Tolstoj

Dit boek is natuurlijk dé liefdesroman aller tijden. De prachtige Anna is getrouwd met de twintig jaar oudere Aleksej Karenin als zij verliefd wordt op de jonge officier graaf Wronski. In hem vindt ze waar ze naar smacht: humor, passie en de aandacht die ze van haar man niet krijgt. Ze wordt zwanger van hem, maar haar echtgenoot vindt maatschappelijk aanzien zo belangrijk dat hij van haar eist dat ze zal doen alsof er niets aan de hand is. Uiteindelijk gaat zij toch verder met Wronski, maar Karenin weigert te scheiden. Vrienden verlaten haar en ze wordt achtervolgd door schuld en schaamte. In zo’n geval wordt het wel heel moeilijk om de liefde vast te blijven houden. Het einde van Anna is tragisch. De liefde voor Wronski is voorbij en ze ervaart haar situatie als zo uitzichtloos dat ze zelfmoord pleegt. Naast Anna speelt het verhaal van Lewin een minstens zo grote rol in dit boek. Toch hoor je daar bijna niemand over. Misschien omdat zijn liefdesleven een stuk rooskleuriger eindigde dan dat van Anna.
Ik heb inmiddels verschillende Russische klassiekers gelezen, maar Anne Karenina is me het meest bijgebleven. De manier waarop Tolstoi gevoelens onder woorden weet te brengen: ‘Verveling is het verlangen naar verlangens.’ Prachtig toch?


De zwemmer – Zsuzsa Bánk

Van ‘De zwemmer’ zou je kunnen zeggen dat er vooral gezwegen wordt. Het boek speelt zich af vlak na de Hongaarse opstand van 1956. De moeder van het gezin is met een vriendin op de trein gestapt en vervolgens naar het Westen gevlucht. Man, zoon en dochter blijven verloren en verweesd achter en trekken naar vrienden en naar familieleden. Ze zijn voortdurend onderweg, verblijven steeds bij andere mensen en niemand uit zijn gevoelens. Het gevoel van heimwee en eenzaamheid blijft aanwezig. De moeder vindt in het Westen weliswaar de vrijheid, maar het is een bittere vrijheid zonder haar gezin. De kinderen proberen manieren te vinden om het verleden achter zich te laten. Een indrukwekkend boek vol stilte en eenzaamheid.


In zijn arm de lammeren – Cornelius Lambregtse

Pure nostalgie. Dit boek dat ik voor het eerst las toen ik een jaar of veertien was en dat heb ik daarna nog zeker drie keer gedaan. Als je het over een streekroman hebt, dan is dit een echte. Het boek speelt zich af in het bevindelijke gereformeerde milieu in Zeeland zo rond 1920. Als lezer moet je even wennen aan het Zeeuwse dialect maar mijn ervaring is dat je daar al snel in zit. De wereld wordt gezien door de ogen van Fransje, een jongetje van een jaar of drie dat in een arm gezin opgroeit. Het is een ernstig, intelligent kind dat zijn ouders regelmatig vragen stelt die ze niet kunnen beantwoorden. Uiteraard speelt het geloof een prominente rol, maar het wordt op een eerlijke, ontroerende manier beschreven.


Koningsmoord – Hanne-Vibeke Holst

De hoofdpersoon in dit boek is Linda Lykke Jacobsen. Zij is de echtgenote van de machtige politicus Gert Jacobsen, die haar stelselmatig vernedert en mishandelt. Alles aan die man is verkeerd en toch komt hij niet ongeloofwaardig over. Hij walgt van zijn vrouw die haar toevlucht tot de drank heeft genomen om haar ellendige bestaan te kunnen verdragen. Zijn jonge Turkse statiaire Yasmin mag zich in wel zijn belangstelling verheugen. Juist deze twee dames in het leven van Gert Jacobsen vinden elkaar later in een centrum waar mishandelde vrouwen worden opgevangen. Het is de Deense schrijfster Hanne-Vibeke Holst gelukt om zo’n zwaar onderwerp toch met enige humor te beschrijven. Bovendien loopt het verhaal als een trein. Terwijl manlief op slinkse wijze het partijleiderschap van de Sociaal-Democratische Partij tracht te veroveren, probeert Linda een manier te vinden om aan haar man en huwelijk te ontsnappen. Dat doet ze uiteindelijk op originele wijze. Aan het einde van het boek kreeg ik werkelijk de neiging om voor Linda te applaudisseren. Zo zouden meer vrouwen moeten zijn. ‘Koningsmoord’ is het vervolg op ‘Kroonprinses’ dat zich ook in de Deense politiek afspeelt, maar het is prima zelfstandig te lezen.

Het kwintet van Chimamanda Ngozi Adichie

Five books that matter to me



Arrow of God by Chinua Achebe


Before I read Achebe as a child in eastern Nigeria, I read only foreign children's books and so was writing the same things I was
reading -- all my characters were white and the stories were set in England or a generic 'white' country. I had not read books that had
people like me and so I thought that books couldn’t have people like me. Until I discovered Achebe. I didn't realise it at the time of course -- I was too young to be consciously aware of that sort of thing -- but later I would realise that reading Achebe was a turning point.
Arrow of God has remained one of my favorite novels. Set in 1920s Igboland, it tells the story of a remarkable priest, Ezeulu, and a
British administrator, and the ways in which colonialism brought not only political but cultural changes. It is funny and absorbing and moving and beautiful.


Waiting for the Vote of the Wild Animals by Ahmadou Kourouma


This is a funny, irreverent and unabashedly political novel; it is an enraged lament about post-colonial Africa and how the leaders who inherited supposedly independent countries went on to fail their citizens. Some leaders are closely modeled on real characters – Mobutu of Zimbabwe and Lumumba of Congo are impossible to miss. The easy summary is that colonialism has spawned monsters in the name of African leaders, and the West is the creator of these Frankensteins. The narrative is very complex. There is a wonderfully oral quality to the telling, and many stories, some anecdotes are laugh-aloud funny. This is a good example of an intelligent and important book that is also genuinely interesting.

The Color Purple by Alice Walker

I admired the fierce honesty in the single-mindedly feminist worldview of this book. It breaks many of the ‘rules’ of fiction – Walker comes close to painting all the men in a
simplistic shade of ‘bad,’ although she attempts to give the nameless Celie’s husband some redemption in the end – but the reader senses that a greater truth is at stake, that this was a story that needed to be told.

Decorations in a Ruined Cemetery by John Gregory Brown

I have always been drawn to fiction that is written in sublime language and looks at the world through a romantic-realist lens and this book does. It is the story of a white family in New Orleans and their black servant, a story of race and love and family and dreams,
it is filled with longing and melancholy and nostalgia, and it is so atmospheric, so hauntingly described, that the reader never quite emerges from the book.

Fathers and Sons by Ivan Turgenev

I read and loved this book as a teenager and have never forgotten how completely absorbed I was by Turgenev’s wonderfully evocative world. The relatives of the main character are appalled when he brings home a friend from university, because this friend is odd: he is irreverent and different. He does not recognize the old rules and norms and lies of Russian society. There was something refreshing and truthful about the friend, and about the entire novel.

Het kwintet van Anders Roslund

Wij zijn met z’n tweeën. En het eens worden over zoiets fundamenteels als je eigen literatuurgeschiedenis is onmogelijk. Deze vijf titels komen daarom van een van ons, Anders Roslund:

Wij schrijven over misdaden. Of liever gezegd, over de gevolgen van misdaden. En om zo ver te komen, om de merkwaardige behoefte van alle mensen naar liefde te begrijpen – liefde die kan omslaan in haat en daardoor leidt tot geweld dat juist tegen die liefde indruist – heb ik moeten lezen. Door te lezen heb ik mensen ontmoet die andere mensen kunnen beschrijven op een manier die mij naar binnen voert, naar de ziel. Ik heb vijf mannen gekozen. Aangezien het dubieuze beroep van misdadiger duidelijk gedomineerd wordt door mannen en om te begrijpen waarom dat zo is, moest ik eerst de zienswijze, de tekortkomingen en het gedrag van de man bestuderen.

Péter Esterházy – Een vrouw

Een van de belangrijkste schrijvers van Hongarije en een verhaal over 97 vrouwen en korte ontmoetingen die stuk voor stuk worden ingeleid met ‘Er is een vrouw. Ze houdt van mij.’ of ‘Er is een vrouw. Ze haat mij.’

Ingmar Bergman – Lanterna Magica

Zijn autobiografie. Een genre dat zo veelomvattend is en zo snel tot mislukkingen kan leiden wanneer de tijd gebeurtenissen en je eigen gedrag verkleurt. Maar Bergman lukt het wél. Hij maakt niets mooier dan het is. Als hij het leven van een groot kunstenaar beschrijft, beschrijft  hij ook vaak het leven van een kleine man. Het goede. En het slechte. En daarom geloof ik hem.

Franz Kafka – Het proces

Het lijkt misschien aanmatigend om dit van tijd tot tijd pretentieuze werk te noemen. Maar ik moet wel. Ik heb het een tijdlang zo vaak gelezen, en dat heeft echt iets met me gedaan, door dit boek begreep ik wat het met de menselijke geest kan doen om uitgesloten te worden.

Nick Hornby – High Fidelity

Onbezorgd, luchtig en tegelijkertijd zwaar geschreven, populaire cultuur op z’n best. Hij laat me glimlachen terwijl ik over mannen lees die zo verdomd veel moeite hebben om de weg naar huis te vinden.

Lars Görling – 491

Dit boek is waarschijnlijk niet vertaald [is het wel, in 1961, door Jan de Zanger]. Helaas. Maar het is zo belangrijk voor me geweest dat ik het toch noem. Een Zweedse schrijver die kort nadat hij een paar geniale werken had geschreven in de jaren ’60 overleed. Dit boek, 491, gaat over jonge criminelen en het merkwaardige is dat er niets is veranderd in de manier waarop we kijken naar mensen die buiten de boot vallen. Er zijn bijna vijftig jaar verstreken, maar de gedachtegang bestaat nog steeds, en dit boek, dat ik zo vaak heb herlezen, bracht me dichter bij de ontheemding die vaak de reden is om voor een leven in de criminaliteit te kiezen.



Het Kwintet dankt Uitgeverij De Geus voor de vertaling van dit artikel.

Het kwintet van Simon Beckett

Like anything else, tastes in books change over the years. I've read any number that I've enjoyed, and in some instances that I've gone back to read again. Some make my list of personal favourites for a time, only to lose their appeal on a later reading. But there are always a key few titles that stay with you. Here, in no particular order, are five that made a lasting impression.
 
Fiesta/The Sun Also Rises, Ernest Hemingway.
 
I recently re-read this and was pleased to find it just as compelling as when I first came across it. That was when I was taking a degree in English and American Literature, and Hemingway's clean prose seemed like a breath of fresh air after the - for me - more stuffy, 'literary' texts. Some of the attitudes espoused by characters in the book might be frowned upon now, but the story of ex-patriate Americans being disollute and moody in 1920s Paris and Pamplona is as moving as ever.
 
The Long Goodbye, Raymond Chandler
 
This should have been Chandler's last novel. It isn't - he followed this with the far weaker (in my opinion) 'Playback. But The Long Goodbye is certainly the culmination of his development of Philip Marlowe, who in this moves from the brash young private eye of the early novels to an older, more world-weary and lonely individual. The usual array of tough guys, crooks and deadly blondes are still present, but this rings with a poignancy and sadness that sets the bar for the entire genre.
 
A Taste for Death, Peter O'Donnell
 
I was introduced to the Modesty Blaise series of novels by my father when I was in my teens, and I've since lost count of the number of times I've re-read them. Often dismissed as a comic strip characters, Modesty Blaise and Willie Garvin deserve to be recognised as one of the best partnerships in crime fiction. Modesty was the forerunner of all the sexy-but-tough-as-nails heroines who followed, from Emma Peel in The Avengers to The Bride in Kill Bill. The entire series is terrific, edge of your seat entertainment, but with its never-bettered final showdown A Taste for Death remains my favourite. 
 
The Lord of the Rings, J R  R Tolkien
 
In the post-Peter Jackson age the godfather of fantasy novels has become something of a cliche. But when I first read this trilogy I'd not even heard of hobbits. Fantasy isn't for everyone, and neither is LOTR, but this remains a superb piece of storytelling - frightening, tense and totally enthralling. There's one scene in particular (I won't spoil the surprise although I'm sure most people are familiar with it by now) where one of the main characters is apparently killed. It's completely unexpected and utterly shocking, and was my first introduction to how effectively writers can manipulate expectations and emotions. Although I don't write fantasy, that was a valuable lesson.
 
The Day of the Triffids, John Wyndham
 
Again, another novel that I read when I was young that has stayed with me. The apocalyptic story of a world where an accidentally blinded population is preyed upon by genetically engineered plants is wonderfully atmospheric. Wyndham's controlled narrative style makes what might seem like a lurid B-movie plot seem chillingly plausible, and the opening scene where the central character, Bill Mason, wakes in an eerily silent hospital is a masterclass in sustained tension.

Het kwintet van Roger Vanhoeck

Wat een opgave, zeg! Dan ben je drieënzestig jaar geworden, heb je heel je leven gelezen en dan vragen ze je om vijf titels te vermelden die een onuitwisbare indruk op jou gemaakt hebben.
En toch ga je de uitdaging aan. Dan wordt het pas echt gekkenwerk.

Nou ja, kijk, hier is mijn lijstje:

Als knaapje van tien (zo tot mijn twaalfde) heb ik alle verhalen gelezen van Arendsoog en Witte Veder, cowboy en indiaan. Ik had het zo erg te pakken dat mijn moeder er niets anders op vond dan het peertje boven mijn bed er simpelweg uit te draaien. Het duurde even voor ik een oplossing had. Gelukkig leende een vriendje mij een zaklamp. Zo kon ik ongestoord, onder de dekens, verder lezen tot het bijna ochtend was. En daarna, slaperig en met rode ogen naar school.

Ik Jan Cremer  leerde mij enkele jaren later kennismaken met een heel andere wereld. Weer moest het in het geheim gebeuren.
Op een dag kwam mijn vader, die anders nooit las, thuis van zijn werk met een boek. Het zat gewikkeld in bruin inpakpapier. Hij zei er niets over, liet het boek ergens in huis verdwijnen. Geheimzinnig!
Dat was natuurlijk zonder mijn detectiveaanleg gerekend. Ik vond het diep in de kast, onder een stapel wasgoed. Amaai, heb ik daarin met rode oortjes zitten lezen en herlezen!

De dood van een non van Maria Rosseels was van een heel andere orde. De manier waarop die dame de innerlijke strijd en twijfel van een kloosterlinge beschreef, heeft een heel diepe indruk op mijn gemaakt. Ik was dan al een eind in de twintig en heb daarna bijna alle boeken van Rosseels gelezen. Misschien gaf die lectuur ook voeding aan mijn eigen twijfels over God en gebod.

Omdat ik vrees dat van alle boeken die ik hierboven vermeldde enkel met veel goede wil nog een exemplaar op de kop valt te tikken, voel ik me nu ook moreel verplicht om enkele recente boeken aan te halen.
Wat een moeilijke keuze! Het aanbod is zo overweldigend. Niemand krijgt ooit gelezen wat hij zou willen lezen. Door mijn keuze doe ik anderen tekort, maar ja…
Niet het mooiste boek, niet het liefste, niet het meest romantische maar wel een boek dat je naar de keel grijpt:Dorst van Michaël Kumpfmüller.
Op een snikhete dag laat een vrouw haar beide kinderen achter in haar appartement. Ze is niet zinnens om lang weg te blijven, maar ze raakt het spoor bijster en zichzelf kwijt. Van bij aanvang weet je dat het slecht gaat aflopen en toch zuigt het verhaal je mee. Je krijgt er zelf dorst van.

Tenslotte, na lang aarzelen tussen ‘Een schitterend gebrek’ van Arthur Japin en Grijze Zielen van Philippe Claudel, kies ik toch voor deze laatste. Wat een virtuositeit, zowel in taal als in plot! Het is een boek om telkens opnieuw te lezen en te huiveren van het contrast tussen de hardheid van het verhaal en de sprankel van de taal. Lezen, mensen! En genieten!

Wat een ongelooflijk armtierig rijtje heb ik hier neergepoot. Het zij zo.